به گزارش وارش نیوز و به نقل از روابط عمومی اداره کل  فنی حرفه ای استان مازندران ، سه دهه سیاست‌گذاری جهانی در حوزه آموزش، با وعده‌هایی بزرگ و اهدافی بلندپروازانه همراه بوده است: از دسترسی همگانی تا تکمیل کامل چرخه‌های آموزشی. با این حال، فاصله میان اهداف اعلام‌شده و واقعیت‌های میدانی، همچنان قابل تأمل است. گزارش تازه پایش جهانی آموزش یونسکو (GEM Report) با بررسی این اهداف، از آمارهایی پرده برداشته که نشان می‌دهد تا تحقق عدالت آموزشی راه درازی در پیش است.

در نگاه نخست، برخی شاخص‌ها حکایت از پیشرفت‌هایی چشمگیر دارند. از سال ۲۰۰۰ تاکنون، شمار دانش‌آموزان ثبت‌نام‌شده در مقاطع ابتدایی و متوسطه با ۳۰ درصد افزایش به ۱٫۴ میلیارد نفر رسیده است. نرخ تکمیل دوره ابتدایی از ۷۷ به ۸۸ درصد، دوره متوسطه اول از ۶۰ به ۷۸ درصد و دوره متوسطه دوم از ۳۷ به ۶۱ درصد بهبود یافته است. با این حال، چالش اصلی نه صرفاً ورود به نظام آموزشی، که تداوم حضور و موفقیت در آن است. برآوردها نشان می‌دهد در سال ۲۰۲۳، ۲۷۲ میلیون کودک، نوجوان و جوان در سراسر جهان از تحصیل بازمانده‌اند ـ رقمی که ۲۱ میلیون بیشتر از برآوردهای پیشین است. این آمار زمانی هشداردهنده‌تر می‌شود که بدانیم با احتساب تأثیر درگیری‌های مسلحانه، شمار بازماندگان از تحصیل به ۲۸۵ میلیون نفر می‌رسد؛ به‌بیان دیگر، جنگ‌ها و بی‌ثباتی‌ها نه تنها زیرساخت‌های فیزیکی، بلکه سرمایه انسانی نسل‌ها را نیز نابود می‌کنند.

گزارش پیشرفت هدف چهارم توسعه پایدار (SDG 4) برای سال ۲۰۲۵ نشان می‌دهد کشورها به‌طور جمعی متعهد شده‌اند جمعیت خارج‌مانده از تحصیل را تا سال ۲۰۳۰ به میزان ۱۶۵ میلیون نفر کاهش دهند. با این حال، پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۲۵، کشورها در گروه سنی ابتدایی و متوسطه اول ۴ درصد و در گروه سنی متوسطه دوم ۶ درصد از مسیر تعیین‌شده عقب‌تر باشند ـ به عبارتی ۷۵ میلیون نفر نسبت به اهداف ملی خود فاصله خواهند داشت. این اعداد نه فقط یک ناکامی آماری، که نشانه اتلاف استعدادهای عظیم انسانی‌اند.

اما شکاف‌های کیفی به‌مراتب چالش‌برانگیزتر از کمیت هستند. ثروتمندترین کودکان پنج برابر بیشتر از فقیرترین‌ها دوره متوسطه دوم را به پایان می‌رسانند. در آموزش عالی، نرخ ناخالص ثبت‌نام از ۱۹ درصد در سال ۲۰۰۰ به ۴۴ درصد در سال ۲۰۲۴ جهش یافته، اما نرخ فارغ‌التحصیلی در همین بازه زمانی با سرعتی کمتر از نصف این میزان رشد کرده است. این یعنی ورودی‌ها افزایش یافته، اما خروجیِ مؤثر و مهارت‌آموخته رشد متناسبی نداشته است. افزون بر این، بیش از نیمی از کشورهای دارای داده، سهم بودجه آموزش از تولید ناخالص داخلی را از زمان آغاز برنامه SDG 4 در سال ۲۰۱۵ کاهش داده‌اند، حال‌ آنکه استاندارد یونسکو تخصیص حداقل ۴ تا ۶ درصد از تولید ناخالص داخلی یا ۱۵ تا ۲۰ درصد از هزینه‌های عمومی به آموزش است. کاهش سرمایه‌گذاری در آموزش، دقیقاً در مقطعی که تحولات فناورانه و زیست‌محیطی به نیروی کار ماهر بیش از هر زمان نیاز دارند، تناقضی راهبردی است.

در این میان، آموزش‌های فنی و حرفه‌ای (TVET) به‌عنوان پلی حیاتی میان نظام آموزشی و بازار کار، نقشی استراتژیک در پاسخ به این چالش‌ها ایفا می‌کنند. امروز یک‌پنجم جوانان جهان در وضعیت «نه در آموزش، نه در اشتغال و نه در آموزش‌دیدگی» (NEET) به سر می‌برند و ۶۳ درصد از کارفرمایان، شکاف مهارتی را بزرگترین مانع تحول کسب‌وکار خود طی سال‌های ۲۰۲۵ تا ۲۰۳۰ می‌دانند. پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۳۰، ۳۹ درصد از مهارت‌های اصلی نیروی کار دستخوش تغییر شود و ۸۶ درصد از کارفرمایان انتظار دارند هوش مصنوعی و فناوری‌های پردازش اطلاعات، کسب‌وکارشان را متحول کند. گذار به اقتصاد سبز نیز می‌تواند تا ۱۰۰ میلیون شغل جدید تا سال ۲۰۳۰ ایجاد کند ـ فرصتی که بدون نظام‌های مهارت‌آموزی چابک، کارآمد و همگام با فناوری، به تهدید بیکاری گسترده بدل خواهد شد.

با وجود این ضرورت‌ها، مشارکت در آموزش‌های فنی و حرفه‌ای در سطح جهانی همچنان زیر ۵ درصد باقی مانده است. این رقم نه تنها نشان‌دهنده ناکامی در ترویج این مسیر حیاتی، که بازتاب نگاه کلیشه‌ای و بعضاً فروکاهنده به آموزش‌های مهارتی در برابر آموزش‌های نظری است. یونسکو با راه‌اندازی مجموعه گزارش‌های سه‌گانه «Countdown to 2030» ـ که دسترسی و برابری (۲۰۲۶)، کیفیت و یادگیری (۲۰۲۷) و ارتباط‌آموزی (۲۰۲۸/۹) را پوشش می‌دهد ـ در تلاش است تا چرایی پیشرفت سریع‌تر برخی کشورها را در این سه حوزه تبیین کند و چارچوبی برای دستور کار آینده آموزش جهانی ترسیم نماید. استراتژی یونسکو برای TVET در سال‌های ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۹ نیز دقیقاً بر همین اساس بنا شده است: توسعه مهارت‌هایی که به افراد امکان می‌دهند بیاموزند، کار کنند و در جوامع فراگیر و صلح‌آمیز مشارکت داشته باشند.

گذشته از افزایش آمار ثبت‌نام، اکنون زمان آن فرا رسیده که بپرسیم: نظام‌های آموزشی واقعاً چه مهارت‌هایی به نسل آینده منتقل می‌کنند؟ آیا دانش‌آموختگان برای دنیای کار آماده‌اند، یا صرفاً گواهینامه‌هایی دریافت کرده‌اند که در بازار رقابتی امروز کارایی چندانی ندارند؟ تجربه جهانی نشان می‌دهد پاسخ به این پرسش‌ها، آینده آموزش را نه در کمیت صرف، بلکه در کیفیت، پیوند عمیق با بازار کار، و عدالت در دسترسی رقم خواهد زد. آموزش‌های فنی و حرفه‌ای، اگر جدی گرفته شوند، نه یک گزینه حاشیه‌ای، که شاه‌کلید تحقق این چشم‌انداز خواهند بود.

سید بهنام مهردل