به گزارش وارش نیوز، ادبیات‌درمانی روشی است که در آن از داستان، شعر، کتاب تصویری، نمایش‌نامه و روایت برای کمک به رشد هیجانی، اجتماعی و شناختی کودکان استفاده می‌شود. در این فرایند، کودک با شخصیت‌های داستان همراه می‌شود، خود را در تجربه‌های آنان تصور می¬کند و به شکلی غیرمستقیم احساسات و مشکلات خود را بهتر فهم می¬کند و می‌شناسد. این شیوه به‌ویژه برای کودکان با نیازهای ویژه اهمیت فراوانی دارد؛ کودکانی که در طیف اوتیسم، بیش‌فعالی، اختلال یادگیری، کم‌توانی ذهنی، مشکلات هیجانی، یا ناتوانی‌های جسمی و حسی جای می¬گیرند. بسیاری از این کودکان در بیان مستقیم احساسات خود دشواری دارند، اما از طریق قصه و تصویر، راحت‌تر با جهان اطراف ارتباط برقرار می‌کنند. متخصصان حوزه آموزش و روان‌شناسی معتقدند داستان می‌تواند نقش مهمی در کاهش اضطراب، افزایش اعتمادبه‌نفس و تقویت مهارت‌های ارتباطی کودکان ایفا کند. کودکی که داستان شخصیتی خجالتی را می‌شنود که توانسته دوست پیدا کند، یا قهرمانی را می‌بیند که بر ترس خود غلبه کرده است، به‌تدریج احساس می‌کند مشکلاتش تنها متعلق به او نیست و راهی برای عبور از آن‌ها وجود دارد. ادبیات‌درمانی صرفا خواندن یک کتاب نیست. در این فرایند، انتخاب داستان کاملاً هدفمند انجام می‌شود. برای مثال، اگر کودکی از رفتن به مدرسه می‌ترسد، داستانی درباره شجاعت و پذیرش تغییر انتخاب می‌شود. اگر کودک در برقراری ارتباط اجتماعی مشکل دارد، قصه‌هایی درباره دوستی، همکاری و همدلی مورد استفاده قرار می‌گیرد. پس از خواندن داستان، بخش مهم‌تر این فرایند درمانی، آغاز می‌شود؛ گفت‌وگو با کودک. پرسش‌هایی مانند «اگر جای شخصیت داستان بودی چه می‌کردی؟» یا «کدام بخش داستان شبیه زندگی تو بود؟» به کودک کمک می‌کند احساسات خود را بیان کند. بسیاری از کودکان در این مرحله، بدون آنکه مستقیماً درباره خود صحبت کنند، نگرانی‌ها و تجربه‌های درونی‌شان را آشکار می‌کنند. در ادامه نیز فعالیت‌هایی مانند نقاشی، بازی نمایشی، قصه‌گویی دوباره یا ساخت کاردستی، به کودک فرصت می‌دهد تجربه داستان را عمیق‌تر درک کند. در حقیقت، ادبیات‌درمانی ترکیبی از روایت، گفت‌وگو و فعالیت خلاق است. برای کودکان دارای اوتیسم، داستان‌های اجتماعی کاربرد فراوانی دارند. این داستان‌ها موقعیت‌های روزمره مانند گوش دادن به دیگری، دوست‌یابی یا کنار آمدن با تغییر را به زبان ساده توضیح می‌دهند و به کودک کمک می‌کنند رفتارهای اجتماعی را بهتر یاد بگیرد. در مورد کودکان بیش‌فعال نیز داستان‌های کوتاه، پرتحرک و دارای شخصیت‌های فعال می‌توانند به آموزش مهارت‌هایی مانند خودکنترلی و تمرکز کمک کنند. همچنین برای کودکان کم‌توان ذهنی، کتاب‌های تصویری ساده با تکرار زیاد و ساختار قابل پیش‌بینی احساس امنیت بیشتری ایجاد می‌کند. یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های ادبیات‌درمانی، ایجاد حس پذیرش و ارزشمندی در کودک است. بسیاری از کودکان با نیازهای ویژه ممکن است احساس متفاوت بودن یا طردشدگی داشته باشند. اما وقتی در داستان‌ها شخصیت‌هایی را می‌بینند که با وجود تفاوت‌ها دوست‌داشتنی، موفق و توانمند هستند، نگاهشان به خود تغییر می‌کند. کارشناسان تأکید می‌کنند که نقش والدین و معلمان در این فرایند بسیار مهم است. آنان تنها راوی داستان نیستند، بلکه شنونده احساسات کودک، تسهیل‌گر گفت‌وگو و همراه عاطفی او محسوب می‌شوند. گاهی یک قصه ساده می‌تواند دریچه‌ای برای شناخت بهتر دنیای درونی کودک باز کند. امروزه در بسیاری از کشورها، ادبیات‌درمانی بخشی از برنامه‌های آموزشی و توان‌بخشی کودکان شده است. زیرا تجربه نشان داده که داستان‌ها، فراتر از واژه‌ها، می‌توانند امنیت روانی، امید و احساس تعلق را در کودک تقویت کنند. شاید به همین دلیل است که هنوز هم، در عصر فناوری و رسانه، قصه‌ها قدرت خود را از دست نداده‌اند؛ زیرا کودک در میان صفحات یک داستان، گاهی خودش را پیدا می‌کند.

وحیده برزه دانش آموخته زبان و ادبیات فارسی